Panorama 1
21-ე, 18-ე და 13-ე ქრომოსომების ტრისომიები; ტრიპლოიდია; სასქესო ქრომოსომების ტრისომიები; X ქრომოსომის მონოსომია.
Panorama— ნაყოფის დნმ-ზე დაფუძნებული მაღალსაიმედო არაინვაზიური პრენატალური სკრინინგული ტესტია (მუცლის ღრუში შეღწევის გარეშე), რომელიც ბავშვის ჯანმრთელობის შესახებ მნიშვნელოვან ინფორმაციას ორსულობის მეცხრე კვირიდან გაწვდით. Panorama რისკებს 99,9%-იანი სანდოობით აფასებს.
შესავალი
2013 წლის პირველ კვარტალში კომპანია Natera Inc.-მა დაიწყო Panorama™ არაინვაზიური პრენატალური სკრინინგის ტესტის შეთავაზება ნაყოფის ანეუპლოიდიების — ტრისომია 21-ის (დაუნის სინდრომი), ტრისომია 18-ის (ედვარდსის სინდრომი), ტრისომია 13-ის (პატაუს სინდრომი), X მონოსომიის (ტერნერის სინდრომი) — გამოსავლენად და, მოთხოვნის შემთხვევაში, ნაყოფის სქესის განსასაზღვრად.¹˒² ტესტი დედის პლაზმიდან თავისუფლად მოცირკულირე დედისა და ნაყოფის დნმ-ს (cfDNA) აანალიზებს და მისი ჩატარება ორსულობის მეცხრე კვირიდან შეიძლება. გამოიყენება მოლეკულური ბიოლოგიისა და ბიოინფორმატიკის მიდგომები, რომლებსაც ტრადიციულ არაინვაზიურ სკრინინგთან და cfDNA-ზე დაფუძნებულ სხვა მეთოდებთან შედარებით მნიშვნელოვანი უპირატესობები, მაღალი სიზუსტე და სპეციფიკურობა აქვს.
სკრინინგის ტრადიციული მეთოდები
ტრისომიები 21, 18 და 13 სამი ყველაზე გავრცელებული ანეუპლოიდიაა. ერთად ისინი დაახლოებით 450 ცოცხლად დაბადებულიდან ერთში გვხვდება და მათ შორის ტრისომია 21 ყველაზე გავრცელებულია.³˒⁴ წარსულში პირველადი სკრინინგი მოიცავდა დედის შრატში ბიოქიმიური მარკერების განმეორებით განსაზღვრას პირველ და მეორე ტრიმესტრებში, პირველი ტრიმესტრის ულტრაბგერით გამოკვლევასთან და კისრის ნაკეცის გამჭვირვალობის (NT) გაზომვასთან ერთად. ტრისომია 21-ის გამოსავლენად შექმნილი ეს ინტეგრირებული მეთოდი ტრისომია 13-სა და 18-საც ავლენდა; მომატებული NT, კისტოზური ჰიგრომა და სხვა ულტრაბგერითი მაჩვენებლები სქესობრივი ქრომოსომების ზოგიერთ ანეუპლოიდიასთან არის დაკავშირებული. თუმცა დიდი კვლევებით ტრისომია 21-ის გამოვლენის მაჩვენებელი მხოლოდ 79–90%, ხოლო ცრუდადებითი შედეგების სიხშირე 5% იყო.⁵ დადებითი სკრინინგის დასადასტურებლად საჭიროა ინვაზიური პროცედურა, მაგალითად ქორიონის ბუსუსების ბიოფსია ან ამნიოცენტეზი. ამ პროცედურებთან დაკავშირებული ორსულობის დაკარგვის რისკი 300-დან ერთ შემთხვევამდე აღწევს.⁶ გამოვლენის შეზღუდული შესაძლებლობების გამო ზოგი დაზიანებული ორსულობა დაბადებამდე შეუმჩნეველი რჩება. ეს მეთოდები სპეციალურად სქესობრივი ქრომოსომების ანეუპლოიდიების გამოსავლენად არ შექმნილა და ამიტომ მათი გამოვლენა საიმედო არ არის.
ნაყოფის უჯრედგარეშე დნმ დედის სისხლში
დედის პლაზმაში მოცირკულირე ნაყოფის თავისუფლად მოცირკულირე დნმ-ის (cfDNA) აღმოჩენამ ნაყოფის ანეუპლოიდიების სკრინინგის ახალი მეთოდი — არაინვაზიური პრენატალური ტესტირება (NIPT) — შესაძლებელი გახადა. რადგან ნაყოფის cfDNA პლაცენტურ ბარიერს გადის და დედის სისხლში ხვდება, დედისგან სისხლის უბრალო აღებით შეიძლება ნაყოფის დამატებითი ქრომოსომის გამოვლენა ინვაზიური პროცედურების რისკის გარეშე. ნაყოფის cfDNA-ის კონცენტრაცია საშუალოდ მთელი უჯრედგარეშე დნმ-ის დაახლოებით 10%-ს შეადგენს.⁷ ეს „ნაყოფის ფრაქცია“ დადებითად უკავშირდება ორსულობის ვადას, ხოლო წინასწარი მონაცემებით — უარყოფითად დედის წონას. დედის პლაზმიდან გამოყოფილი cfDNA-ით ნაყოფის ქრომოსომების ასლების რაოდენობის ზუსტი შეფასება მოითხოვს ამპლიფიკაციას და შემდგომ ბიოინფორმატიკულ ანალიზს. არსებობს ორი მთავარი მიდგომა: პირველი თაობის რაოდენობრივ ანუ „დათვლის“ მეთოდს, რომელსაც cfDNA-ტესტების უმრავლესობა იყენებდა, და მეორე თაობის მეთოდს, რომელიც გენოტიპურ ინფორმაციას ითვალისწინებს და რომელსაც Natera იყენებს.

უჯრედგარეშე დნმ-ის მეთოდები ნაყოფის ქრომოსომების ასლების რაოდენობის შესაფასებლად
Natera-ს Panorama არის მეთოდი, რომელიც მიზნობრივად ამპლიფიცირებს და ასეკვენირებს ერთნუკლეოტიდურ პოლიმორფიზმებს (SNP), რითაც დედისა და ნაყოფის გენოტიპებს განასხვავებს. Panorama იყენებს დაპატენტებულ ალგორითმს — Next-generation Aneuploidy Test Using SNPs (NATUS). დედის სისხლის ლეიკოციტებიდან გამოიყოფა და განისაზღვრება დედის დნმ, რომელიც შემდეგ დედის გენოტიპის გამოსარიცხად გამოიყენება; ასე მიიღება ნაყოფის უფრო მდგრადი გენოტიპი და მაღალი სიზუსტე ნაყოფის ფრაქციის 4%-ის დროსაც (სურათი 2). რადგან საცნობარო ქრომოსომა საჭირო არ არის, მეთოდს შეუძლია ტრიპლოიდიის გამოვლენა, რომელიც წყაროს შეფასებით 10–14 კვირის ორსულობებში დაახლოებით 1 500-დან ერთში გვხვდება.⁸ ბიოინფორმატიკული მიდგომა ხარისხის დამატებით კონტროლსაც იძლევა. წყაროში ციტირებული ვალიდაციის კვლევებით აუტოსომური ტრისომიებისა და ნაყოფის სქესის განსაზღვრის სიზუსტე 99%-ზე მეტი და სპეციფიკურობა 99%-ზე მეტი იყო; X მონოსომიის (ტერნერის სინდრომი) შემთხვევაში მგრძნობელობა 91.7%-ს, სპეციფიკურობა კი 99%-ზე მეტს შეადგენდა.² წყარო წერს, რომ Panorama X მონოსომიისთვის ყოველთვის მაღალ ან დაბალ რისკს ადგენს; ეს ანეუპლოიდია მეორე ტრიმესტრში ყველა აუტოსომურ ტრისომიაზე ერთად უფრო ხშირად გვხვდება.⁹ ნიმუშების დაახლოებით 5% თავდაპირველად Natera-ს მკაცრ საზომ სტანდარტებს ვერ აკმაყოფილებდა, ამიტომ უმეტეს შემთხვევაში ხელახალი სისხლის აღება იყო საჭირო. სტატიაში მოყვანილი წინასწარი კლინიკური მონაცემებით, განმეორებითი ნიმუშების 90%-ზე მეტი შემდეგ ხარისხის კონტროლს გადიოდა, რის შედეგადაც საბოლოო უპასუხო შემთხვევების მაჩვენებელი 1%-ზე ნაკლები იყო.¹⁰

Panorama ბაზარზე ხელმისაწვდომი ერთადერთი არაინვაზიური პრენატალური ტესტი არ არის. პირველი თაობის NIPT ტექნოლოგიები ნაყოფის ქრომოსომების ასლების რაოდენობის შესაფასებლად მხოლოდ რაოდენობრივ „დათვლის“ მეთოდს იყენებს და cfDNA-ში დედისა და ნაყოფის გენოტიპებს არ განასხვავებს. ისინი ადარებენ საკვლევი ქრომოსომიდან, მაგალითად 21-ე ქრომოსომიდან (რომლის ტრისომია დაუნის სინდრომს იწვევს), წაკითხული მიმდევრობების ფარდობით რაოდენობას საცნობარო, სავარაუდოდ ეუპლოიდურ ქრომოსომასთან. მიუხედავად იმისა, რომ ტრისომია 21-ის გამოსავლენად ეს მიდგომა ბიოქიმიურ სკრინინგსა და ულტრაბგერით გამოკვლევაზე ეფექტიანია, ტრისომია 18-ის, 13-ისა და სქესობრივი ქრომოსომების ანეუპლოიდიების შემთხვევაში ნაკლებად ეფექტიანია.¹¹˒¹³˒¹⁴ სიზუსტე ნაყოფის დაბალი ფრაქციის დროსაც მცირდება. ნაყოფის ფრაქციის 8%-ზე დაბალი მნიშვნელობისას დათვლაზე დაფუძნებული ტესტების გამოვლენის მაჩვენებელი მხოლოდ 75% იყო (ცხრილი 1).¹² წყაროში ციტირებული კვლევების მიხედვით, 9–14 კვირის ორსულების დაახლოებით მეოთხედს ნაყოფის cfDNA-ის 4–8%-იანი ფრაქცია აქვს.⁷ სტატიაში ტრისომია 13-ის გამოვლენის სიზუსტედ 80–91.7%-ია მითითებული, ხოლო X მონოსომია ხშირად მხოლოდ აღმოჩენის შემთხვევაში აღინიშნებოდა. ამ ტესტების ცრუდადებითი შედეგების სიხშირე 0.1–1.1% იყო, რაც დადებით პროგნოზულ ღირებულებას ამცირებდა.¹¹–¹⁴ მითითებულია, რომ Panorama-ს ეს შეზღუდვები არ ჰქონდა.

Panorama ტესტის გამოყენება
Panorama ტესტის შეკვეთა შესაძლებელია ორსულობის მეცხრე კვირიდან — სხვა ტესტებზე უფრო ადრე. კვლევისთვის საჭიროა დედის სისხლის ნიმუში და მამის ლოყის ლორწოვანი გარსიდან აღებული ნაცხი. მამის ნიმუში შესაძლოა სასარგებლო იყოს შემთხვევათა 1–2%-ში შეცდომის რისკის შესამცირებლად, თუმცა სავალდებულო არ არის, რადგან შედეგების სიზუსტეზე გავლენას არ ახდენს. ნიმუშების ასაღებად გამოიყენება სპეციალური სინჯარები, რომლებიც უჯრედგარეშე დნმ-ს ინარჩუნებს. ნიმუშები ოთახის ტემპერატურაზე იგზავნება Natera-ს CLIA-ს შესაბამისად სერტიფიცირებულ ლაბორატორიაში, სან-კარლოსში, კალიფორნიის შტატში. ნიმუშების დამუშავების შემდეგ მზადდება ანგარიში, რომელშიც თითოეული გამოკვლეული ქრომოსომისთვის ინდივიდუალური რისკია მითითებული. ნაყოფის სქესი მოთხოვნის შემთხვევაში მიეთითება. პაციენტებს, რომელთა პასუხიც ნაყოფის ქრომოსომული ანომალიების მაღალ რისკს აჩვენებს, შემდგომი გამოკვლევა ეძლევათ რეკომენდაციად. გენეტიკური კონსულტაცია რეკომენდებულია ყველა პაციენტისთვის.
დასკვნები
Panorama აღწერილია როგორც მაღალი საერთო ეფექტიანობის მქონე ტესტი ტრისომია 21-ის, 18-ის, 13-ის, X მონოსომიისა და ნაყოფის სქესის განსაზღვრისთვის. ცრუდადებითი შედეგების დაბალმა სიხშირემ ბიოქიმიურ სკრინინგთან და ულტრაბგერით კვლევასთან შედარებით შეიძლება შეამციროს არასაჭირო ინვაზიური დიაგნოსტიკური პროცედურების რაოდენობა და ინფორმაცია ადრე მიაწოდოს პაციენტს. ასევე, ცრუუარყოფითი პასუხების დაბალი სიხშირე ნიშნავს, რომ მეტი დაზიანებული ორსულობა შეიძლება ადრეულ ეტაპზე გამოვლინდეს, რაც მშობლებსა და კლინიცისტებს მომზადებისთვის მეტ დროს აძლევს. cfDNA-ზე დაფუძნებული ტესტების სწრაფმა დანერგვამ პრენატალური სკრინინგის მიდგომა არსებითად შეცვალა. აღნიშნულია, რომ პროფესიულ ორგანიზაციებს, მათ შორის ამერიკის მეან-გინეკოლოგთა კოლეჯსა და პრენატალური დიაგნოსტიკის საერთაშორისო საზოგადოებას, მომატებული რისკის მქონე ქალებისთვის ნაყოფის ანეუპლოიდიების cfDNA-ზე დაფუძნებული არაინვაზიური სკრინინგი უკვე რეკომენდებული ჰქონდათ. რადგან Panorama SNP-ებს იკვლევს, წყარო მას სუბქრომოსომული ასლების რაოდენობის ცვლილებების, მაგალითად დელეციების, გამოსავლენადაც შესაფერის მეთოდად აღწერს, რაც კლინიკური კვლევის შესაძლებლობებსა და პაციენტისთვის მის ღირებულებას ზრდის.
გაქვთ შეკითხვა?
მოდით, განვიხილოთ. შეავსეთ ფორმა და ჩვენი სპეციალისტი თქვენს შეკითხვებს უპასუხებს.
ჩვენ ვემსახურებით პაციენტებს მთელი საქართველოს მასშტაბით!
ხელმისაწვდომია Panorama-ს სამი სკრინინგ-პანელი. პანელის არჩევა ორსულობის თავისებურებებზეა დამოკიდებული.
21-ე, 18-ე და 13-ე ქრომოსომების ტრისომიები; ტრიპლოიდია; სასქესო ქრომოსომების ტრისომიები; X ქრომოსომის მონოსომია.
Panorama 1-ის ყველა კვლევა და დამატებით 22q11.2 დელეციის სინდრომი (დი ჯორჯის სინდრომი).
ზემოაღნიშნული დარღვევები და მიკროდელეციების გაფართოებული პანელი: 1p36, ანგელმანის სინდრომი, კატის კნავილის სინდრომი და პრადერ-ვილის სინდრომი.
ნაყოფის სქესისა და რეზუს-ფაქტორის განსაზღვრა ყველა პანელში შედის; რეზუს-ფაქტორი დგინდება მხოლოდ რეზუს-უარყოფითი დედების შემთხვევაში.
ტყუპი ორსულობის, IVF-ის, დონორის კვერცხუჯრედისა და სუროგატული ორსულობის შემთხვევაში პანელების ხელმისაწვდომობა განსხვავდება. პანელის არჩევისას მიმართეთ სპეციალისტს.