GE / EN / RU

Panorama NIPT: სპეციალისტებისთვის


PANORAMA™ პრენატალური სკრინინგის ტესტი

Panorama არაინვაზიური პრენატალური ტესტია (NIPT), რომელიც დედის სისხლის პლაზმიდან გამოყოფილ ნაყოფისა და პლაცენტის უჯრედგარეშე დნმ-ს (cfDNA) აანალიზებს და ნაყოფის სხვადასხვა ქრომოსომული ანომალიის სკრინინგს ატარებს. მათ შორისაა ტრისომია 21 (დაუნის სინდრომი), ტრისომია 18 (ედვარდსის სინდრომი), ტრისომია 13 (პატაუს სინდრომი), მონოსომია X (ტერნერის სინდრომი), სასქესო ქრომოსომების ტრისომიები (XXX, XXY, XYY), ტრიპლოიდია და ხუთი მიკროდელეციური სინდრომი, მათ შორის 22q11.2 დელეცია (დი ჯორჯის სინდრომი), კატის კნავილის სინდრომი, პრადერ–ვილის სინდრომი, ანგელმანის სინდრომი და 1p36 დელეციის სინდრომი. სურვილის შემთხვევაში შესაძლებელია ნაყოფის სქესის მითითებაც. Panorama მაღალი სიზუსტით ტარდება ორსულობის მეცხრე კვირიდან.

ქრომოსომული ანომალიების სიხშირე

ტრისომია 21, ტრისომია 18 და ტრისომია 13 სამი ყველაზე გავრცელებული ანეუპლოიდიაა. საერთო ჯამში ისინი დაახლოებით 450 ცოცხლად დაბადებულიდან ერთ შემთხვევაში გვხვდება. ამ სამიდან ყველაზე გავრცელებულია ტრისომია 21 — დაუნის სინდრომი. მიკროდელეციები, ანუ ქრომოსომული მასალის მცირე მონაკვეთების მიკროსკოპული დანაკარგები, ახალშობილებში ბევრად უფრო ხშირად გვხვდება, ვიდრე ადრე მიიჩნეოდა. Panorama-ს ტესტით შესწავლილი ხუთი მიკროდელეციური სინდრომის საერთო გავრცელება დაბადებისას დაახლოებით 1:1000-ს შეადგენს. ყველაზე გავრცელებული კლინიკურად მნიშვნელოვანი მიკროდელეცია — 22q11.2 დელეციის სინდრომი (დი ჯორჯის სინდრომი) — უფრო ხშირად გვხვდება, ვიდრე კისტოზური ფიბროზი (სურათი 1).

სკრინინგის ტრადიციული მეთოდები

ბოლო დრომდე ნაყოფის ქრომოსომული დარღვევების პრენატალური (დაბადებამდე) გენეტიკური სკრინინგის ძირითადი მეთოდი მოიცავდა დედის სისხლის შრატში ბიოქიმიური მარკერების კონცენტრაციის განსაზღვრას ორსულობის პირველ და/ან მეორე ტრიმესტრში, პირველ ტრიმესტრში ულტრაბგერით გამოკვლევასთან ერთად. ულტრაბგერით იზომებოდა ქრომოსომული ანომალიების მარკერები — კისრის ნაკეცის გამჭვირვალობა (NT) და/ან ცხვირის ძვლის სიგრძე. მიუხედავად იმისა, რომ ეს კომბინირებული სკრინინგი ნაყოფის ტრისომია 21-ის გამოსავლენად შეიქმნა, მას ტრისომია 18-ისა და 13-ის აღმოჩენაც შეუძლია. მომატებული NT (ასევე კისტოზური ჰიგრომა და სხვა ულტრაბგერითი მარკერები) შეიძლება ნაყოფის შესაძლო ქრომოსომული პათოლოგიის ირიბი ნიშანი იყოს; ზოგჯერ მსგავსი ნიშნები 22q11.2 მიკროდელეციისასაც გვხვდება. მოყვანილი მულტიცენტრული კვლევებისა და მტკიცებულებების თანახმად, ტრადიციული სკრინინგული ტესტები პრენატალურად დაუნის სინდრომის შემთხვევების მხოლოდ 79–90%-ს ავლენს, ცრუდადებითი პასუხების 4–5%-იანი სიხშირით. ტრადიციული სკრინინგით ტრისომია 21-ის დადებითი პროგნოზული ღირებულება (PPV), ანუ ალბათობა, რომ მაღალი რისკის პასუხი ნამდვილად დადებითია, 5%-ზე ნაკლებია. ეს ნიშნავს, რომ ყოველ 20 ქალში, რომელმაც „მაღალი გენეტიკური რისკის“ დადებითი სკრინინგის პასუხი მიიღო, სულ მცირე 19 შემთხვევაში პასუხი ცრუდადებითია. ტრადიციული სკრინინგის მეთოდები მიკროდელეციების გამოსავლენად არ არის შექმნილი. ანეუპლოიდიებისგან განსხვავებით, მიკროდელეციურ სინდრომებს არ გააჩნია საიმედოდ დადგენილი მარკერები, რომელთა აღმოჩენაც დედის შრატის ბიოქიმიური სკრინინგით შეიძლება. ბევრ ასეთ სინდრომს ასევე არ ახასიათებს განვითარების ისეთი მძიმე მანკები, რომლებიც ულტრაბგერითი გამოკვლევით შეიძლება გამოვლინდეს. მიკროდელეციური სინდრომების პრენატალური დიაგნოსტიკისთვის საჭიროა ინვაზიური პროცედურა — ამნიოცენტეზი ან ქორიონის ბუსუსების ბიოფსია (CVS) — უჯრედების მისაღებად, რათა შემდეგ ჩატარდეს ფლუორესცენტული in situ ჰიბრიდიზაცია (FISH) შესაბამის ქრომოსომულ მონაკვეთებზე მიმართული დნმ-ზონდებით ან მთლიანი გენომის ქრომოსომული მიკრომატრიცული ანალიზი. მხოლოდ სტანდარტული კარიოტიპირებით ჩატარებული CVS ან ამნიოცენტეზი (FISH-ისა და მიკრომატრიცული ანალიზის გარეშე) ამ მიკროდელეციებს ვერ ავლენს. მითითებულია დიდი ბრიტანეთის ნაყოფის მედიცინის ფონდის (FMF) რეკომენდაცია, რომლის თანახმადაც ინვაზიური კვლევისას, დედის ასაკისა და პროცედურის ჩვენების მიუხედავად, პირველ რიგში მიკრომატრიცული ანალიზი უნდა ჩატარდეს. თუმცა თითოეულ ინვაზიურ ჩარევას ორსულობის დაკარგვის გარკვეული რისკი ახლავს, რომელიც წყაროში 450-დან ერთსა და 900-დან ერთ შემთხვევას შორისაა შეფასებული; ამიტომ მისი ჩატარებისთვის ნაყოფის გენეტიკური პრობლემის ეჭვის საფუძვლიანი მტკიცებულებებია საჭირო. რადგან ადრე ეფექტიანი არაინვაზიური პრენატალური სკრინინგი ხელმისაწვდომი არ იყო, ზოგიერთ ქალს ქრომოსომული პათოლოგიის მქონე ბავშვი ებადებოდა, მიუხედავად გენეტიკური სკრინინგის ნორმალური პასუხისა. ასეთი შეზღუდვები ნებისმიერ სკრინინგულ მეთოდს ახასიათებს: მაგალითად, კომბინირებული ტესტი დაუნის სინდრომის მქონე ყოველი ათი ნაყოფიდან ერთს ვერ ავლენს, ხოლო Delfia Express — ყოველი ოციდან ერთს. ამგვარად, აშკარაა პრენატალური სკრინინგის ისეთი მეთოდის საჭიროება, რომელიც ზუსტი, უსაფრთხო და არაინვაზიური იქნება ყველა ორსულისთვის, ასაკისა და დამატებითი რისკ-ფაქტორების მიუხედავად.

ნაყოფის ქრომოსომული ანომალიების არაინვაზიური გამოვლენა უჯრედგარეშე დნმ-ის გამოყენებით

დედის სისხლის პლაზმაში უჯრედგარეშე დნმ-ის (cfDNA) შემსწავლელმა არაინვაზიურმა პრენატალურმა ტესტებმა ნაყოფის ქრომოსომული დარღვევების სკრინინგში რევოლუცია მოახდინა. რადგან ნაყოფის cfDNA გადის პლაცენტურ ბარიერს და დედის სისხლის მიმოქცევაში ხვდება, დედისგან სისხლის უბრალო აღება შესაძლებელს ხდის ნაყოფის ქრომოსომების ასლების შეფასებას ინვაზიურ ჩარევასთან დაკავშირებული რისკის გარეშე. შესასწავლი cfDNA დედისა და ნაყოფის დნმ-ის ნარევია; ნაყოფის დნმ-ის პროცენტულ წილს „ნაყოფის ფრაქცია“ ეწოდება. ნაჩვენებია, რომ ნაყოფის ფრაქცია დადებითად უკავშირდება ორსულობის ვადას და უარყოფითად — დედის წონას.

დედის სისხლის პლაზმიდან გამოყოფილი უჯრედგარეშე დნმ-ის საშუალებით ნაყოფის ქრომოსომების ასლების რაოდენობის ზუსტი შეფასებისთვის საჭიროა დნმ-ის ამპლიფიკაცია და შემდგომი ბიოინფორმატიკული ანალიზი. აღწერილია ორი ძირითადი მიდგომა. პირველი არის რაოდენობრივი, ქრომოსომების დათვლის მეთოდოლოგია, რომელსაც პირველი თაობის cfDNA-ტესტების უმეტესობა იყენებს. მეორე, რომელსაც Natera იყენებს, ეფუძნება ერთნუკლეოტიდური პოლიმორფიზმების (SNP) გენოტიპირებას. ეს მეთოდი მხოლოდ ქრომოსომული ფრაგმენტების რაოდენობის შედარებით არ შემოიფარგლება და დედისა და პლაცენტის გენეტიკური წვლილის გასარჩევად გენეტიკურ ვარიანტებსაც აფასებს.

პირველი თაობა: დათვლის მეთოდოლოგია

რაოდენობრივი დათვლის მეთოდები ადარებს საკვლევი ქრომოსომიდან, მაგალითად 21-ე ქრომოსომიდან (რომლის ტრისომიაც დაუნის სინდრომს იწვევს), წაკითხული მიმდევრობების ფარდობით რაოდენობას საცნობარო ქრომოსომასთან ან ქრომოსომების ჯგუფთან, რომლებსაც ეუპლოიდურად, ანუ ქრომოსომების ნორმალური რაოდენობის მქონედ მიიჩნევენ. მიუხედავად იმისა, რომ მეთოდი ეფექტიანია ტრისომია 21-ისა და 18-ის გამოსავლენად, იგი ნაკლებად წარმატებულია ტრისომია 13-ისა და სქესობრივი ქრომოსომების ანეუპლოიდიების შემთხვევაში. დათვლის მეთოდით ვერ ვლინდება ტრიპლოიდია (ქრომოსომების სამი სრული ნაკრები), რომელიც 12 კვირამდე დაახლოებით 2 000 ორსულობიდან ერთში გვხვდება, შეიძლება გამოიწვიოს პლაცენტისა და ნაყოფის მძიმე ანომალიები და დაკავშირებულია თვითნებური აბორტის, პრეეკლამფსიისა და გესტაციური ტროფობლასტური ნეოპლაზიის მომატებულ რისკებთან. დათვლა ასევე ვერ განასხვავებს დედისა და ნაყოფის გენოტიპებს, რამაც დედის დუპლიკაციების ან სხვა ქრომოსომული დარღვევების შემთხვევაში შესაძლოა ნაყოფის ცრუდადებითი შედეგი გამოიწვიოს. მეთოდი ვერ ამოიცნობს „გამქრალი ტყუპის“ სინდრომსაც. რადგან ნაყოფის cfDNA სინამდვილეში პლაცენტიდან მოდის, შეზღუდული პლაცენტური მოზაიციზმის გამო ნაყოფისა და პლაცენტის დნმ გენეტიკურად შეიძლება განსხვავდებოდეს. მოზაიციზმის ეს ტიპი ორსულობების 1–2%-ში გვხვდება და როგორც დათვლის, ისე SNP-ზე დაფუძნებული მეთოდით ცრუდადებითი ან ცრუუარყოფითი შედეგის მიზეზი შეიძლება გახდეს.

მეორე თაობა: SNP-ზე დაფუძნებული მეთოდოლოგია

Panorama აღწერილია, როგორც პლოიდობის (ქრომოსომული ნაკრებების რაოდენობის) განსაზღვრის ხელმისაწვდომი, SNP-ზე დაფუძნებული არაინვაზიური პრენატალური სკრინინგის (NIPT) ერთადერთი მეთოდი. იგი პლაზმაში დედისა და ნაყოფის დნმ-ს ერთმანეთისგან განასხვავებს, ახორციელებს სეკვენირებას და ნაყოფის დნმ-ს აანალიზებს. ეს ნაყოფის გენოტიპის შესახებ უფრო სანდო ინფორმაციასა და მაღალ სიზუსტეს უზრუნველყოფს ნაყოფის ფრაქციის 2,8%-იდან. Panorama გენოტიპირებისთვის იყენებს 13 392 SNP-ს, რომლებიც მოიცავს 21-ე, 18-ე, 13-ე, X და Y ქრომოსომებს; დამატებითი SNP პანელები ხუთი მიკროდელეციის გამოსავლენადაა განკუთვნილი. გენოტიპირების შემდეგ დაპატენტებული ალგორითმი ატარებს ნაყოფის ქრომოსომული ანომალიებისა და სქესის სკრინინგს. დედისა და ნაყოფის cfDNA-ის განსხვავების უნარი ასევე საშუალებას იძლევა გამოვლინდეს „გამქრალი ტყუპის“ სინდრომი და დედის ქრომოსომული დუპლიკაციები, რამაც შეიძლება გამოავლინოს მანამდე დაუდგენელი მიკროდელეცია თავად დედაში, მაგალითად 22q11.2 დელეციის სინდრომი. რადგან Panorama-ს საცნობარო ქრომოსომა არ სჭირდება, მას ტრიპლოიდიისა და სრულიად ნორმალური ორსულობის გამოვლენის უნიკალური შესაძლებლობა აქვს.

13-ე, 18-ე, 21-ე, X და Y ქრომოსომების ვალიდაციის კვლევაში ტრისომია 21-ისთვის მგრძნობელობა 100%, ტრისომია 13-ისთვის 96%, ხოლო ტრისომია 18-ისა და X მონოსომიისთვის 90% იყო; თითოეული ჩვენების სპეციფიკურობა არანაკლებ 99.9%-ს შეადგენდა.

პრენატალური მიკროდელეციების გამოვლენის ვალიდაციის კვლევაში ხუთივე ტიპისთვის მგრძნობელობა 97%-ზე მეტი და სპეციფიკურობა 99%-ზე მეტი იყო. მიკროდელეციების გამოვლენის კლინიკური ვალიდაცია კვლავ მიმდინარეობს.

კლინიკური გამოყენება

Panorama ტესტის ჩატარება შესაძლებელია ორსულობის მეცხრე კვირიდან და საჭიროა მხოლოდ დედის სისხლის ნიმუში. ნიმუშის ასაღებად გამოიყენება სპეციალური სინჯარები, რომლებიც cfDNA-ს იცავს. ნიმუშები ოთახის ტემპერატურაზე იგზავნება Natera-ს CLIA- და CAP-სერტიფიცირებულ ლაბორატორიაში, სან-კარლოსში, კალიფორნია, აშშ. ანალიზის შემდეგ ანგარიშში მითითებულია თითოეული შეფასებული ქრომოსომის ინდივიდუალური გენეტიკური რისკი. მოთხოვნის შემთხვევაში მიეთითება ნაყოფის სქესი, ხოლო შესაბამისი შეკვეთისას — მიკროდელეციური სინდრომების ინდივიდუალური რისკებიც. მაღალი რისკის შედეგისას რეკომენდებულია შემდგომი გენეტიკური კონსულტაცია და ნაყოფის დიაგნოზის დადასტურება ინვაზიური დიაგნოსტიკური პროცედურით.

Panorama-ს როგორც ვალიდაციის, ისე კლინიკური ვალიდაციის კვლევაში მონაწილეობდა ორსულთა ზოგადი პოპულაციის ქალების დიდი რაოდენობა. კვლევებმა აჩვენა, რომ Panorama-ს დადებითი პროგნოზული ღირებულება (PPV) ერთნაირი იყო ნაყოფის შესაძლო ქრომოსომული დარღვევის მაღალი და დაბალი საწყისი გენეტიკური რისკის მქონე ორსულებში. რადგან მიკროდელეციები დედის ასაკისა და სხვა ტრადიციული რისკ-ფაქტორებისგან დამოუკიდებლად ვითარდება, Panorama შეიძლება სასარგებლო სკრინინგული ინსტრუმენტი იყოს ზოგადად ორსული ქალებისთვის.

დასკვნები

Panorama-ს აქვს მაღალი მგრძნობელობა და სპეციფიკურობა ტრისომია 21-ის, 18-ის, 13-ის, X მონოსომიისა და ტრიპლოიდიის გამოვლენისა და ნაყოფის სქესის განსაზღვრისთვის და უზრუნველყოფს ადრეულ შეფასებას. ტესტს სქესობრივი ქრომოსომების ტრისომიების გამოვლენაც შეუძლია. ტრადიციულ სკრინინგთან შედარებით, ცრუდადებითი შედეგების დაბალმა სიხშირემ შესაძლოა შეამციროს ჩატარებული ინვაზიური დიაგნოსტიკური პროცედურების რაოდენობა. Panorama ვალიდირებულია გავრცელებული მიკროდელეციების სკრინინგისთვისაც, მათ შორის 22q11.2 დელეცია (დი ჯორჯის სინდრომი), 1p36 დელეცია, კატის კნავილის სინდრომი, პრადერ–ვილისა და ანგელმანის სინდრომები. მომავალი მშობლებისთვის, რომელთაც ბავშვის ჯანმრთელობის შესახებ მეტი ინფორმაციის მიღება სურთ, წყარო Panorama-ს წარმოადგენს როგორც ორსულობის ადრეულ ეტაპზე გავრცელებული ქრომოსომული ანომალიების ზუსტ არაინვაზიურ სკრინინგს.

Panorama NIPT ტესტის უპირატესობები

სკრინინგი ორსულობის ადრეული ვადიდან

ორსულობის მე-9 კვირიდან

არაინვაზიურია დედისა და ნაყოფისთვის

- ჩვეულებრივი ვენური სისხლის აღება

- ნიმუშს იღებს კვალიფიციური სამედიცინო პერსონალი

მოსახერხებელია სხვადასხვა ქალაქიდან

სინჯარების ნაკრების შესახებ ჰკითხეთ კონსულტანტს

სწრაფად

10–14 სამუშაო დღე

სკრინინგის მაღალი სიზუსტე

- ცრუ დადებითი პასუხების დაბალი მაჩვენებელი

- SNP-ზე დაფუძნებული მეთოდი დედისა და პლაცენტის დნმ-ს განასხვავებს

ნაყოფის ფრაქცია (პლაცენტური დნმ-ის წილი)

- ანალიზი ითვალისწინებს დედისა და პლაცენტის დნმ-ს

- შედეგისთვის აუცილებელია ნაყოფის საკმარისი ფრაქცია

გაქვთ შეკითხვა?

მოდით, განვიხილოთ. შეავსეთ ფორმა და ჩვენი სპეციალისტი თქვენს შეკითხვებს უპასუხებს.

ჩვენ ვემსახურებით პაციენტებს მთელი საქართველოს მასშტაბით!

მოთხოვნის გაგზავნა
დაგვიკავშირდითმოგვწერეთ WhatsApp-ზე

გთხოვთ, ფორმით არ გამოაგზავნოთ სამედიცინო ინფორმაცია ან ანალიზების შედეგები.